Κονδυλώματα ή κάτι άλλο;

Τα οξυτενή κονδυλώματα είναι καλοήθεις υπερπλαστικές βλάβες του δέρματος και των βλεννογόνων της γεννητικής και πρωκτικής περιοχής, που προκαλούνται από τον ιό HPV — κυρίως τους τύπους 6 και 11 — και μεταδίδονται σχεδόν αποκλειστικά με σεξουαλική επαφή [E22]. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ύπαρξή τους· είναι ότι συχνά μοιάζουν με κάτι εντελώς άλλο. Βλέπω κάθε εβδομάδα ανθρώπους που ανησυχούν για μια βλάβη που αποδεικνύεται αθώα, και άλλους που αγνοούν επί μήνες κάτι που χρειαζόταν άμεσο έλεγχο. Αυτό το άρθρο είναι ένας πρακτικός οδηγός: ποια σημάδια δεν αγνοείς, πώς ξεχωρίζεις τα κονδυλώματα από άλλες βλάβες, και πότε η αυτοεξέταση δεν αρκεί.

Τι είναι τα HPV κονδυλώματα και γιατί είναι τόσο δύσκολο να τα αναγνωρίσεις μόνος σου;

Τα HPV κονδυλώματα είναι βλάβες που προκαλεί ο ιός HPV (Human Papillomavirus) όταν εισβάλλει στο επιθήλιο της γεννητικής ή πρωκτικής περιοχής και προκαλεί μια ελεγχόμενη «υπερανάπτυξη» των επιδερμιδικών κυττάρων — την τοπική υπερπλασία — που παράγει ορατές προεξοχές. Μεταδίδονται κυρίως με σεξουαλική επαφή, ακόμα και χωρίς πλήρη διείσδυση, γιατί αρκεί η επαφή δέρμα-με-δέρμα στην περιοχή [E2].

Κράτα έναν διαχωρισμό που κάνει μεγάλη διαφορά: άλλο HPV λοίμωξη, άλλο κονδυλώματα. Μπορεί να φέρεις τον ιό χωρίς ποτέ να εμφανίσεις ορατές βλάβες. Μπορεί να εμφανίσεις βλάβες, να τις αντιμετωπίσεις και στη συνέχεια να χρειαστείς παρακολούθηση. Και μπορεί — αυτό το βλέπω πολύ συχνά στο ιατρείο μου — να έχεις κάτι εντελώς άλλο που απλώς μοιάζει με κονδυλώματα.

Η κλινική διάγνωση με γυμνό μάτι επαρκεί σε τυπικές περιπτώσεις, αλλά όταν η βλάβη είναι άτυπη — ελκωμένη, αιμορραγική, ασύμμετρη — χρειάζεται δερματοσκόπηση ή και βιοψία για να αποκλείσουμε άλλες οντότητες [E2]. Η αυτοδιάγνωση στο σπίτι, ακόμα και με φωτογραφίες από το ίντερνετ, οδηγεί σε λάθη που καθυστερούν τη σωστή αντιμετώπιση.

Πώς μοιάζουν τα κονδυλώματα — και με τι τα μπερδεύουν συχνά;

Τα κονδυλώματα εμφανίζονται συνήθως ως μικρές, μαλακές προεξοχές στο χρώμα του δέρματος, ροζ ή ελαφρώς καφέ, με επιφάνεια που μοιάζει με κουνουπίδι ή με μικρό κοτσάνι. Μπορεί να είναι μεμονωμένες ή σε ομάδες, μικροσκοπικές ή αρκετά ορατές. Συχνά δεν πονούν και δεν φαγουρίζουν — αυτό είναι ακριβώς το πρόβλημα: περνούν απαρατήρητες [E1].

Στο ιατρείο μου, κάθε μήνα βλέπω τουλάχιστον τρεις-τέσσερις ασθενείς που έρχονται με το ερώτημα «μήπως είναι κονδυλώματα;» και η απάντηση είναι αρνητική. Να τι βλέπω συχνότερα στη θέση τους:

Fordyce spots — μικρά, κιτρινόλευκα σπυράκια στο πέος ή τα χείλη της αιδοίου, που είναι απλώς εκτοπικοί σμηγματογόνοι αδένες — φυσιολογική ανατομική παραλλαγή, εντελώς αθώα. Μοιάζουν με κεχρί κολλημένο κάτω από το δέρμα, ομοιόμορφα διατεταγμένα.

Μαργαριταροειδείς βλατίδες της βαλάνου (pearly penile papules) — μια σειρά από λείες, συμμετρικές, σφαιρικές βλατίδες γύρω από τη στεφάνη της βαλάνου. Δεν έχουν καμία σχέση με HPV. Σε αντίθεση με τα κονδυλώματα, έχουν κανονική διάταξη σαν «κορδόνι μαργαριταριών» — λείες στην επαφή, χωρίς ανομοιόμορφη επιφάνεια.

Μολυσματική τέρμινθος (molluscum contagiosum) — γυαλιστερές, σφαιρικές βλατίδες με χαρακτηριστικό κεντρικό βοθρίο — σαν να έχει κάποιος πατήσει με τη μύτη ενός μολυβιού στο κέντρο τους. Προκαλείται από διαφορετικό ιό (poxvirus) και μεταδίδεται και με επαφή, όχι μόνο σεξουαλική.

Σύφιλη πρωτοπαθούς σταδίου — ένα μοναδικό, συνήθως ανώδυνο έλκος με σκληρά χείλη. Δεν μοιάζει οπτικά με κονδύλωμα, αλλά ο ασθενής συχνά το αγνοεί ακριβώς επειδή δεν πονά — και αυτό είναι επικίνδυνο [E10].

Αιμορροΐδες και πρωκτικές ραγάδες — βλάβες στην περιπρωκτική περιοχή που οι ασθενείς μπερδεύουν με κονδυλώματα, ιδίως όταν εμφανίζεται οίδημα ή κρεμαστές αποφύσεις από αιμορροΐδες.

Η διάκριση δεν γίνεται με φωτογραφίες. Γίνεται με δερματοσκόπιο — έναν φακό με ειδικό φωτισμό που επιτρέπει να βλέπω λεπτομέρειες αόρατες στο γυμνό μάτι, και αποκλείει τις περισσότερες από αυτές τις οντότητες σε λίγα λεπτά.

Τα 7 σημάδια που χρειάζονται έλεγχο — και δεν αγνοείς

Αν αναγνωρίζεις έστω ένα από τα παρακάτω σημάδια, η επίσκεψη σε δερματολόγο-αφροδισιολόγο δεν είναι απλή επιλογή — είναι το επόμενο λογικό βήμα [E1]. Μην περιμένεις να «φύγει μόνο του».

1. Νέα βλάβη που δεν υπήρχε πριν. Οποιαδήποτε νέα προεξοχή, σκλήρυνση ή αλλαγή στο δέρμα της γεννητικής ή περιπρωκτικής περιοχής που εμφανίστηκε μετά από σεξουαλική επαφή — ιδίως αν δεν εξαφανιστεί μέσα σε τέσσερις με έξι εβδομάδες.

2. Βλάβη που μεγαλώνει ή πολλαπλασιάζεται. Ένα μικρό σπυράκι που τριπλασιάστηκε σε δύο εβδομάδες δεν είναι αθώο εύρημα. Η ταχεία αύξηση μεγέθους ή αριθμού βλαβών είναι ένα από τα πιο αξιόπιστα σημεία ότι κάτι συμβαίνει.

3. Αιμορραγία χωρίς τραυματισμό. Αν η βλάβη αιμορραγεί με την παραμικρή επαφή ή αυτόματα, χρειάζεται εξέταση άμεσα — αυτό δεν είναι τυπικό για απλά κονδυλώματα και μπορεί να σημαίνει κάτι διαφορετικό [E2].

4. Πόνος ή έντονη φαγούρα που επιμένει. Τα κονδυλώματα συχνά δεν ενοχλούν καθόλου. Όταν υπάρχει επίμονος πόνος, κάψιμο ή κνησμός, συνήθως σημαίνει ότι υπάρχει φλεγμονή, δευτεροπαθής μόλυνση ή κάτι άλλο από κονδύλωμα.

5. Αλλαγή χρώματος ή σχήματος. Βλάβη που άλλαξε χρώμα — έγινε πιο σκούρα, κόκκινη ή πολύχρωμη — ή που έχει ασύμμετρο περίγραμμα χρειάζεται δερματοσκοπική εκτίμηση για να αποκλειστούν προκαρκινικές ή κακοήθεις αλλοιώσεις.

6. Πολλαπλές βλάβες μετά από νέο/πολλαπλούς συντρόφους. Η ιστορία της έκθεσης μετράει. Αν ο αριθμός των συντρόφων έχει αυξηθεί — κάθε επιπλέον σύντροφος αυξάνει στατιστικά τον κίνδυνο HPV λοίμωξης [E20] — και ταυτόχρονα εμφανίζονται νέες βλάβες, ο συνδυασμός δικαιολογεί εξέταση.

7. Εγκυμοσύνη, ανοσοκαταστολή ή ιστορικό δυσπλασίας. Αν ανήκεις σε μια από αυτές τις ομάδες, ακόμα και μια μικρή, «αθώα» βλάβη χρειάζεται νωρίτερο και πιο αναλυτικό έλεγχο. Σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς, η συχνότητα κονδυλωμάτων φτάνει ως και 50% [E9].

Μπορεί να έχω HPV χωρίς να φαίνονται κονδυλώματα;

Ναι — και αυτό είναι ίσως η πιο σημαντική πληροφορία αυτού του άρθρου. Ο HPV μπορεί να υπάρχει στο δέρμα ή τον βλεννογόνο χωρίς να προκαλεί ορατές βλάβες για μεγάλο διάστημα. Η «απουσία συμπτωμάτων» δεν σημαίνει «απουσία ιού» — και η μετάδοση μπορεί να συμβεί ακόμα και χωρίς εμφανή κονδυλώματα τη στιγμή της επαφής [E2].

Από την κλινική μου εμπειρία, η πιο συχνή παρεξήγηση που ακούω είναι: «ο σύντροφός μου δεν είχε τίποτα, πώς το κόλλησα;». Η απάντηση βρίσκεται ακριβώς εδώ. Ο χρόνος επώασης — δηλαδή το διάστημα από τη μόλυνση μέχρι την εμφάνιση ορατών βλαβών — ποικίλλει πολύ από άνθρωπο σε άνθρωπο. Κάποιοι δεν εμφανίζουν ποτέ κονδυλώματα παρότι έχουν εκτεθεί στον ιό. Κάποιοι άλλοι τα εμφανίζουν μήνες ή χρόνια αργότερα, μετά από ένα στρεσογόνο γεγονός ή αδυναμία του ανοσοποιητικού.

Το προφυλακτικό μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο μετάδοσης, αλλά δεν τον μηδενίζει — επειδή μπορεί να υπάρξει επαφή με περιοχές που δεν καλύπτονται [E20]. Αυτό δεν σημαίνει ότι το προφυλακτικό δεν αξίζει. Αξίζει πολύ. Απλώς δεν είναι ασπίδα 100%.

Πώς μεταδίδονται τα κονδυλώματα — και τι γίνεται με τις κοινόχρηστες επιφάνειες;

Τα κονδυλώματα μεταδίδονται κυρίως με σεξουαλική επαφή — κολπική, πρωκτική ή στοματογεννητική. Αρκεί η επαφή δέρμα-με-δέρμα στην περιοχή, χωρίς να απαιτείται πλήρης διείσδυση. Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο περιλαμβάνουν τον μεγάλο αριθμό συντρόφων — ο λόγος πιθανοτήτων (odds ratio) φτάνει 2,1–2,6 για έναν τουλάχιστον νέο σύντροφο τον τελευταίο χρόνο [E20] — και την έναρξη σεξουαλικής ζωής σε νεαρή ηλικία [E6].

«Μήπως το κόλλησα από την τουαλέτα ή την πετσέτα;» — αυτό ακούω αρκετά συχνά. Στην πράξη, η μετάδοση μέσω αντικειμένων είναι εξαιρετικά σπάνια. Ο HPV δεν επιβιώνει εκτός ζωντανού ιστού για μεγάλο διάστημα. Η πρόληψη που έχει πραγματική αξία εστιάζει στις σεξουαλικές πρακτικές και στον εμβολιασμό — όχι στο αν μοιράζεσαι πετσέτα.

Το κάπνισμα αξίζει ξεχωριστή αναφορά: αυξάνει τον κίνδυνο επίμονης HPV λοίμωξης [E8]. Ο μηχανισμός σχετίζεται με την τοπική καταστολή της κυτταρικής ανοσίας στο επιθήλιο. Αν καπνίζεις και έχεις ήδη HPV, η διακοπή δεν είναι απλά γενική σύσταση — είναι μέρος της θεραπείας.

Θεραπεία κονδυλωμάτων: τι επιλογές υπάρχουν και τι να περιμένεις

Η θεραπεία των κονδυλωμάτων στοχεύει στην αφαίρεση των ορατών βλαβών και στη μείωση της πιθανότητας επανεμφάνισης — όχι στην «εξαφάνιση του ιού» από τον οργανισμό. Οι επιλογές πρώτης γραμμής περιλαμβάνουν τοπικές αγωγές από τον ασθενή (imiquimod 5% ή podophyllotoxin 0,5%) και ιατρικές μεθόδους στο ιατρείο, όπως κρυοθεραπεία, laser CO2, ηλεκτροκαυτηριασμός και χειρουργική εκτομή [E23].

ναι από τις πιο αποτελεσματικές επιλογές ιδίως για πολλαπλές ή ανθεκτικές βλάβες — επιτυγχάνει ακριβή αφαίρεση με ελάχιστη βλάβη στον περιβάλλοντα ιστό. Η κρυοθεραπεία με υγρό άζωτο έχει ποσοστά κάθαρσης 63–88% μετά από πολλαπλές συνεδρίες [E12]. Η χειρουργική εκτομή επιτυγχάνει άμεση αφαίρεση με ποσοστά άνω του 90% σε κατάλληλα επιλεγμένες βλάβες [E12].

Η επιλογή μεθόδου εξαρτάται από τον αριθμό, την εντόπιση και το μέγεθος των βλαβών, αλλά και από το ιστορικό προηγούμενων θεραπειών. Μερικές φορές αρκεί μία συνεδρία. Άλλες φορές χρειάζεται επανάληψη ή συνδυασμός μεθόδων — και αυτό είναι αναμενόμενο, όχι αποτυχία. Τα ποσοστά υποτροπής μετά από οποιαδήποτε θεραπεία φτάνουν 30–40% εντός δώδεκα μηνών [E20], γι’ αυτό το follow-up είναι κομμάτι της θεραπείας, όχι προαιρετικό.

Μην επιχειρείς αφαίρεση στο σπίτι. Κίνδυνος για έγκαυμα, μόλυνση και — το πιο σοβαρό — λανθασμένη «θεραπεία» κάτι που δεν ήταν ποτέ κονδύλωμα.

Μικρή βλάβη που δεν ενοχλεί καθόλου και δεν αλλάζει; Δεν χρειάζεσαι άμεσα γιατρό — αλλά αξίζει να την παρατηρείς. Αν παραμένει αναλλοίωτη για πάνω από έξι εβδομάδες, έλα για εξέταση. Αν εμφανίζεις κάποιο από τα επτά σημάδια που ανέφερα παραπάνω, μην αναβάλεις.

Εμβόλιο HPV και πρόληψη: έχει νόημα αν έχω ήδη κονδυλώματα;

Το εμβόλιο HPV — και ιδίως το Gardasil 9 (εγκεκριμένο από τον EMA) — δεν είναι θεραπεία για υπάρχοντα κονδυλώματα. Είναι πρόληψη απέναντι σε τύπους HPV στους οποίους δεν έχεις ακόμα εκτεθεί [E13]. Σε δεδομένα από την Αυστραλία, ο εμβολιασμός σε νέους ενήλικες μείωσε την επίπτωση κονδυλωμάτων κατά πάνω από 80% [E15]. Αν έχεις ήδη κονδυλώματα, μπορεί να έχει νόημα ο εμβολιασμός για τους τύπους που δεν φέρεις ήδη — αλλά αυτό αποφασίζεται με τον γιατρό βάσει ηλικίας και ιστορικού.

Για την πρόληψη υποτροπών μετά από θεραπεία, αυτό που βοηθά πραγματικά είναι η συνέπεια στο πλάνο παρακολούθησης, η μείωση τριβής και μικροτραυματισμών στην περιοχή, η διακοπή καπνίσματος και ο επαρκής ύπνος — παράγοντες που ρυθμίζουν την ανοσία. Δεν είναι γενικές συμβουλές ευεξίας. Είναι μηχανισμός: ένας κουρασμένος, αγχωμένος οργανισμός που καπνίζει έχει μειωμένη κυτταρική ανοσία στο επιθήλιο — ακριβώς εκεί που χρειάζεται να λειτουργεί για να κρατήσει τον ιό σε αδράνεια.

Συχνές Ερωτήσεις

Πώς καταλαβαίνω αν είναι κονδυλώματα ή κάτι άλλο;

Δεν μπορείς να είσαι σίγουρος χωρίς κλινική εξέταση. Τα κονδυλώματα μοιάζουν με μαλακές, ανομοιόμορφες προεξοχές στο χρώμα του δέρματος ή ροζ, ενώ άλλες βλάβες — όπως τα Fordyce spots, οι μαργαριταροειδείς βλατίδες ή η μολυσματική τέρμινθος — έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά που εντοπίζονται με δερματοσκόπιο. Η αυτοδιάγνωση οδηγεί συχνά σε λάθος χειρισμούς.

Μπορεί να έχω HPV χωρίς να φαίνονται κονδυλώματα;

Ναι. Ο HPV μπορεί να παραμένει στο επιθήλιο για μεγάλο διάστημα χωρίς ορατές βλάβες. Η μετάδοση μπορεί να συμβεί ακόμα και χωρίς εμφανή συμπτώματα από τον σύντροφο. Η «απουσία βλαβών» δεν σημαίνει αυτόματα «απουσία ιού» [E2].

Πώς μεταδίδονται τα κονδυλώματα — κολλάω από τουαλέτα ή πετσέτα;

Η μετάδοση γίνεται σχεδόν αποκλειστικά με σεξουαλική επαφή — κολπική, πρωκτική ή στοματογεννητική — μέσω επαφής δέρμα-με-δέρμα στην περιοχή. Η μετάδοση από κοινόχρηστα αντικείμενα είναι εξαιρετικά σπάνια στην κλινική πράξη. Η πρόληψη με πραγματική αξία αφορά τις σεξουαλικές πρακτικές και τον εμβολιασμό [E2].

Πότε χρειάζεται laser για κονδυλώματα;

Το laser CO2 ενδείκνυται κυρίως σε πολλαπλές, ανθεκτικές ή δύσκολης πρόσβασης βλάβες, σε εγκύους και σε ασθενείς που δεν ανταποκρίθηκαν σε τοπικές αγωγές. Επιτρέπει ακριβή αφαίρεση με ελάχιστη βλάβη στον γύρω ιστό. Η απόφαση γίνεται πάντα μετά από κλινική εκτίμηση [E12].

Θα ξαναβγούν μετά τη θεραπεία;

Η υποτροπή είναι πιθανή: τα ποσοστά φτάνουν 30–40% εντός δώδεκα μηνών ανάλογα με τη μέθοδο και τον ασθενή [E20]. Αυτό δεν σημαίνει αποτυχία της θεραπείας — σημαίνει ότι το follow-up είναι αναπόσπαστο κομμάτι της διαχείρισης. Παράγοντες όπως το κάπνισμα, η κόπωση και οι μικροτραυματισμοί επηρεάζουν την πιθανότητα επανεμφάνισης [E8].

Αν αναγνωρίζεις κάποιο από τα σημάδια που περιέγραψα, ή αν έχεις αμφιβολίες για μια βλάβη που δεν ξέρεις πώς να ερμηνεύσεις, η εξέταση είναι το μόνο ασφαλές επόμενο βήμα — κλείστε ένα ραντεβού και ας το δούμε μαζί.

Παραπομπές

1. [E1] ΕΟΔΥ — Σεξουαλικά Μεταδιδόμενα Νοσήματα: Γενικές πληροφορίες και κλινική εικόνα. https://eody.gov.gr/el/nosimata/metadotika/epidimiologiki-epitirisi-kai-prolipsi-hiv-aids-smn-kai-ipatitidon/seksoualika-metadidomena-nosimata.html
2. [E2] ΕΟΠΥΥ — Κανονισμός ιατρικών πράξεων: Κλινική εξέταση και δερματοσκόπηση. https://www.eopyy.gov.gr/media/jnklxpxl/e423cdb2-2d0f-4b73-b912-7844704d42d4.pdf
3. [E3] Υπουργείο Υγείας — Σύσταση Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών για τον HPV. https://www.moh.gov.gr/articles/health/dieythynsh-dhmosias-ygieinhs/emboliasmoi/ethniko-programma-emboliasmwn-epe-paidiwn-kai-efhbwn/10314-systash-ths-ethnikhs-epitrophs-emboliasmwn-gia-ton-emboliasmo-agoriwn-kai-koritsiwn-enanti-toy-ioy-twn-anthrwpinwn-thhlwmatwn?fdl=22621
4. [E4] ΕΟΔΥ — Ορισμοί κρουσμάτων λοιμωδών νοσημάτων 2023. https://www.eody.gov.gr/images/nosimata/metadotika/orismoi-loimodon-nosimaton.pdf
5. [E6] Giuliano et al. 2008, Journal of Infectious Diseases — Ηλικία σεξουαλικής έναρξης και κίνδυνος HPV. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18279052/
6. [E8] IARC Monographs 2012 — Κάπνισμα και επίμονη HPV λοίμωξη. https://publications.iarc.fr/Book-And-Report-Series/Iarc-Monographs-On-The-Identification-Of-Carcinogenic-Hazards-To-Humans/Personal-Habits-And-Indoor-Combustions-2012
7. [E9] Piketty et al. 2010, AIDS — Συχνότητα κονδυλωμάτων σε HIV-θετικούς άνδρες. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20651545/
8. [E10] ΕΟΔΥ — Σύφιλη: Ορισμός κρούσματος και διαγνωστικά κριτήρια. https://eody.gov.gr/el/nosimata/metadotika/epidimiologiki-epitirisi-kai-prolipsi-hiv-aids-smn-kai-ipatitidon/syfili.html
9. [E12] EMA — Περίληψη Χαρακτηριστικών Προϊόντος Silgard. https://www.ema.europa.eu/el/documents/product-information/silgard-epar-product-information_el.pdf
10. [E13] Υπουργείο Υγείας — Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Ενηλίκων 2025. https://www.moh.gov.gr/articles/health/dieythynsh-dhmosias-ygieinhs/emboliasmoi/ethniko-programma-emboliasmwn-epe-enhlikwn/13219-ethniko-programma-emboliasmwn-enhlikwn-2025-xronodiagramma-kai-systaseis?dl=1
11. [E15] Donovan et al. 2011, Lancet Infectious Diseases — Επίδραση του εμβολιασμού στην επίπτωση κονδυλωμάτων στην Αυστραλία. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21705265/
12. [E16] EMA — Περίληψη Χαρακτηριστικών Προϊόντος Gardasil 9. https://www.ema.europa.eu/el/documents/product-information/gardasil-9-epar-product-information_el.pdf
13. [E20] ECDC — Summary of Key Publications 2008: Επίπτωση και παράγοντες κινδύνου γεννητικών κονδυλωμάτων. https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/media/de/publications/Publications/0906_COR_Summary_of_Key_Publications_2008.pdf
14. [E22] Υπουργείο Υγείας — ICD-10 Κωδικοποίηση A63.0 Οξυτενή κονδυλώματα. https://www.moh.gov.gr/articles/ken-eswteriko/713-kwdikopoihseis?fdl=3091
15. [E23] Υπουργείο Υγείας — Αναθεώρηση Καταλόγου Αποζημιούμενων Φαρμάκων 2024. https://www.moh.gov.gr/articles/times-farmakwn/epitroph-aksiologhshs-kai-apozhmiwshs-farmakwn/12183-anathewrhsh-katalogoy-apozhmioymenwn-farmakwn-toy-arthroy-251-toy-n-4512-2018-opws-tropopoihthhke-me-to-arthro-24-toy-n-4633-2019-kai-anaklhsh-ths-arith-prwt-d3-a-oik-6376-31-1-2024-apofashs?fdl=26722

Εξωτερικές Πηγές:

• EADV (European Academy of Dermatology and Venereology) — Guidelines on anogenital warts: https://www.eadv.org
• CDC — About Genital HPV Infection & Treatment Guidelines: https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/anogenital-warts.htm
• ΕΟΔΥ — Σεξουαλικά Μεταδιδόμενα Νοσήματα: https://eody.gov.gr/el/nosimata/metadotika/epidimiologiki-epitirisi-kai-prolipsi-hiv-aids-smn-kai-ipatitidon/seksoualika-metadidomena-nosimata.html