Χημικά Peelings & Peeling Φαινόλης

Τα χημικά peelings είναι δερματολογικές θεραπείες κατά τις οποίες ένα χημικό διάλυμα εφαρμόζεται στο δέρμα για να προκαλέσει ελεγχόμενη απολέπιση και ανανέωση σε συγκεκριμένο βάθος — από την επιφανειακή στιβάδα έως το βαθύ χόριο [E1]. Αυτό που οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν είναι ότι δεν υπάρχει ένα «χημικό peeling» — υπάρχουν δεκάδες διαφορετικές φόρμουλες, και η επιλογή της σωστής εξαρτάται από το δέρμα σου, τον φωτότυπό σου και το πρόβλημα που θέλεις να αντιμετωπίσεις. Σε αυτόν τον οδηγό εξηγώ ακριβώς πώς λειτουργούν, ποιο ταιριάζει σε ποιον — και πότε το peeling φαινόλης είναι η μόνη επιλογή που έχει πραγματικό νόημα.

Τι είναι το χημικό peeling και πώς λειτουργεί στο δέρμα;

Το χημικό peeling λειτουργεί με ελεγχόμενη πρωτεϊνική πήξη — δηλαδή τα χημικά οξέα «παγώνουν» και καταστρέφουν τα κύτταρα συγκεκριμένης στιβάδας, ωθώντας το δέρμα να ξεκινήσει αποκατάσταση: νέα επιδερμίδα, νέο κολλαγόνο [E1][E4]. Το βάθος που φτάνει το διάλυμα καθορίζει το αποτέλεσμα, τον χρόνο ανάρρωσης και τους κινδύνους. Δεν είναι μαγεία — είναι ένας ελεγχόμενος τραυματισμός με υπολογισμένες συνέπειες.

Στην πράξη, χρησιμοποιούμε ουσίες όπως το γλυκολικό οξύ (AHA — οξύ φυτικής προέλευσης που δρα κυρίως στην επιδερμίδα) σε συγκεντρώσεις 50–70%, το σαλικυλικό οξύ (BHA — λιπόφιλο οξύ ιδανικό για σμηγματορροϊκό δέρμα) στο 30%, το TCA — τριχλωροξεϊκό οξύ — σε εύρος 10–50% ανάλογα με το επιθυμητό βάθος, και το διάλυμα Jessner, ένα μείγμα σαλικυλικού, γαλακτικού οξέος και resorcinol [E1][E4][E9]. Κάθε ουσία έχει τον «χαρακτήρα» της — και ο συνδυασμός τους, η συγκέντρωση και ο χρόνος επαφής με το δέρμα καθορίζουν το αποτέλεσμα.

Κι όμως, αυτό που βλέπω συχνά είναι ασθενείς που έχουν κάνει peeling σε κέντρο αισθητικής — χωρίς εξέταση δέρματος, χωρίς αξιολόγηση φωτότυπου — και έρχονται με υπερχρωμίες που έχουν επιδεινωθεί αντί να βελτιωθούν. Η ουσία δεν φταίει. Η λανθασμένη επιλογή φταίει.

Ποια είναι η διαφορά μεταξύ επιφανειακού, μεσαίου και βαθιού χημικού peeling;

Τα χημικά peelings διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες ανάλογα με το βάθος δράσης: τα επιφανειακά περιορίζονται στην επιδερμίδα, τα μεσαίου βάθους φτάνουν έως το θηλώδες και άνω δικτυωτό χόριο — τον ενδιάμεσο συνδετικό ιστό κάτω από την επιδερμίδα — και τα βαθιά διεισδύουν έως το μέσο δικτυωτό χόριο, την πιο βαθιά στιβάδα που αντιμετωπίζουμε χωρίς χειρουργείο [E1][E13].

Επιφανειακά peelings — γλυκολικό 50–70%, σαλικυλικό 30%, TCA 10–30%: ήπια ερυθρότητα, απολέπιση 2–3 ημερών, επιστροφή στις συνηθισμένες δραστηριότητες άμεσα. Τα χρησιμοποιούμε για σμηγματορροϊκό δέρμα, ακμή, μεταφλεγμονώδη υπερχρωμία — τις καφέ κηλίδες που μένουν μετά τα σπυράκια — και για γενική ανανέωση λάμψης. Μια σειρά 4–6 συνεδριών ανά 2–4 εβδομάδες δίνει σταθερό αποτέλεσμα [E9][E10].

Μεσαίου βάθους peelings — TCA 35–50%, συνδυασμός Jessner+TCA: εδώ η ερυθρότητα και η απολέπιση είναι έντονες, 5–7 ημέρες. Αντιμετωπίζουμε βαθύτερες ρυτίδες, ουλές ακμής, ακτινικές υπερκερατώσεις — παχύνσεις δέρματος από την ηλιακή βλάβη — και επίμονες δυσχρωμίες. Συστηματική ανασκόπηση 5 μελετών (2021) έδειξε κλινικά σημαντική βελτίωση ρυτίδων και υφής σε 100% των μελετών με TCA 35% [E9]. Το αποτέλεσμα διαρκεί 12–24 μήνες, με επανάληψη όποτε κρίνεται αναγκαίο [E1].

Βαθιά peelings — φαινόλη: άλλη κατηγορία εντελώς. Χρειάζεται ξεχωριστή ενότητα — και την αξίζει.

Τι είναι το peeling φαινόλης και σε ποιον ενδείκνυται;

Το peeling φαινόλης είναι η βαθύτερη μορφή χημικής απολέπισης, που χρησιμοποιεί φαινόλη — γνωστή και ως καρβολικό οξύ — σε συνδυασμό με κροτωνέλαιο (croton oil) και αποπλυντικό, για να διεισδύσει έως το μέσο δικτυωτό χόριο και να επιφέρει πλήρη ανανέωση της δερματικής αρχιτεκτονικής [E1][E4][E7]. Ενδείκνυται κυρίως σε άτομα φωτότυπου I–II με βαθιές ρυτίδες Glogau III–IV — δηλαδή ρυτίδες που υπάρχουν ακόμη και σε ηρεμία — και σε έντονη φωτογήρανση που δεν ανταποκρίνεται σε ηπιότερες θεραπείες [E2][E11].

Η κλασική φόρμουλα Baker-Gordon περιέχει 50–55% φαινόλη με κροτωνέλαιο — ένα φυτικό έλαιο που ενισχύει τη διείσδυση και εντείνει την πήξη. Νεότερες τροποποιημένες φόρμουλες χρησιμοποιούν χαμηλότερες συγκεντρώσεις κροτωνελαίου (0,4–1,2%) για ακριβέστερο έλεγχο βάθους και μικρότερο κίνδυνο επιπλοκών [E4][E7]. Στο ιατρείο μας επιλέγουμε τη φόρμουλα βάσει της σοβαρότητας της εικόνας — δεν υπάρχει «τυπική» συνταγή για όλους.

Τα αποτελέσματα που καταγράφονται στη βιβλιογραφία είναι εντυπωσιακά: σε μελέτη 2023 με 55 peeling φαινόλης-κροτωνελαίου σε 52 ασθενείς, πάνω από 50% κλινική βελτίωση αναφέρθηκε στο 89% των συνεδριών, με διάμεση διάρκεια βελτίωσης 24 μήνες [E11]. Σε ξεχωριστή μελέτη με φαινόλη 35% και κροτωνέλαιο 1,2%, το 87% των ασθενών μετακινήθηκε από Glogau III–IV σε Glogau I–II μέσα σε 3 μήνες [E2].

Αντιμετωπίζουμε με peeling φαινόλης: βαθιές ρυτίδες μετώπου και περιστοματικής περιοχής, ρυτίδες γύρω από τα μάτια («πόδι χήνας»), επίμονες δυσχρωμίες, πανάδες, ουλές και σημαντική χαλάρωση δέρματος προσώπου που αλλάζει το οβάλ.

Τι πρέπει να ξέρεις για την ασφάλεια του peeling φαινόλης

Το peeling φαινόλης είναι αποτελεσματικό — και απαιτεί αυστηρό ιατρικό πρωτόκολλο, γιατί η φαινόλη απορροφάται συστηματικά από το δέρμα και μπορεί να επηρεάσει την καρδιά και τα νεφρά [E4][E7][E12]. Σε βαθιά peelings ολόκληρου προσώπου, αρρυθμίες αναφέρονται σε 34–50% των ασθενών κατά τη διάρκεια της εφαρμογής — ακριβώς γι’ αυτό η διαδικασία γίνεται πάντα σε κλινικό περιβάλλον με συνεχή καρδιολογικό monitoring (ECG, παλμική οξυμετρία) και ενδοφλέβια ενυδάτωση [E4][E7].

Στην εμπειρία του Δρ. Χαραλάμπου Καζάκου, το πιο κρίσιμο σημείο της διαδικασίας δεν είναι η εφαρμογή του διαλύματος — είναι ο ρυθμός της. Το full-face peeling φαινόλης δεν γίνεται μεμιάς: η εφαρμογή κατανέμεται σε αισθητικές ζώνες με διαλείμματα τουλάχιστον 15 λεπτών ανά ζώνη, έτσι ώστε η συστηματική απορρόφηση να παραμένει ελεγχόμενη και ο κίνδυνος καρδιοτοξικότητας να ελαχιστοποιείται [E7]. Ο συνολικός χρόνος εφαρμογής για ολόκληρο το πρόσωπο δεν πρέπει να είναι κάτω από 60 λεπτά.

Οι αντενδείξεις είναι σαφείς και δεν διαπραγματεύονται: ενεργός λοίμωξη από έρπητα ή άλλα παθογόνα, πρόσφατη χρήση ισοτρετινοΐνης — του φαρμάκου για βαριά ακμή — τους τελευταίους 6–12 μήνες, ιστορικό χηλοειδών ουλών, μη ρυθμισμένη καρδιοπάθεια, νεφρική ή ηπατική ανεπάρκεια, εγκυμοσύνη [E1][E4][E7][E12]. Για σκουρόχρωμους φωτότυπους IV–VI, το βαθύ peeling φαινόλης αντενδείκνυται — ο κίνδυνος μόνιμης υποχρωμίας, δηλαδή αποχρωματισμού σε περιοχές του προσώπου, είναι υψηλός και μη αναστρέψιμος [E1][E14].

Τον Σεπτέμβριο του 2024, η ρυθμιστική αρχή της Βραζιλίας (Anvisa) ανέστειλε τη χρήση φαινόλης σε αισθητικές πράξεις από μη ιατρούς μετά από θανατηφόρο περιστατικό [E2]. Αυτό δεν αναιρεί την ασφάλεια της μεθόδου — αναιρεί την ψευδαίσθηση ότι μπορεί να γίνει οπουδήποτε, από οποιονδήποτε.

Πώς προετοιμάζεις το δέρμα σου πριν από ένα βαθύ peeling;

Η προετοιμασία του δέρματος πριν από ένα βαθύ χημικό peeling — και ιδιαίτερα πριν από peeling φαινόλης — είναι εξίσου σημαντική με τη διαδικασία καθεαυτή, γιατί καθορίζει τόσο την ομοιομορφία του αποτελέσματος όσο και τον κίνδυνο μεταφλεγμονώδους υπερχρωμίας [E1][E4]. Συνήθως ξεκινάμε 4–6 εβδομάδες νωρίτερα με ρετινοειδή — τοπικά παράγωγα βιταμίνης Α που επιταχύνουν την κυτταρική ανανέωση — και υδροκινόνη, ουσία που αναστέλλει την παραγωγή μελανίνης και μειώνει τον κίνδυνο χρωματικών ανομοιομορφιών μετά την επέμβαση.

Παράλληλα, ζητώ από τους ασθενείς μου να σταματήσουν οποιοδήποτε φωτοευαισθητοποιό φάρμακο, να αποφύγουν εντελώς τον ήλιο χωρίς SPF 50+, και — αν καπνίζουν — να μειώσουν σημαντικά, γιατί η νικοτίνη επηρεάζει αρνητικά την επούλωση [E1][E14]. Για ασθενείς με ιστορικό υποτροπιάζοντος έρπητα χειλέων ή προσώπου, χορηγώ πάντα αντιικό φάρμακο — ξεκινώ 1–2 μέρες πριν και συνεχίζω 10–14 μέρες μετά — γιατί η επανενεργοποίηση έρπητα σε δέρμα που επουλώνεται μπορεί να αφήσει ουλές.

Από την καθημερινή μου πρακτική: ο συνδυασμός tretinoin + υδροκινόνη για 6 εβδομάδες πριν το peeling δίνει πολύ πιο ομοιόμορφο αποτέλεσμα — το δέρμα «δέχεται» ομοιόμορφα το διάλυμα, χωρίς σημεία που απορροφούν περισσότερο από άλλα. Αυτή η διαφορά φαίνεται ξεκάθαρα στα αποτελέσματα.

Τι περιμένεις μετά: αποθεραπεία και ρεαλιστικές προσδοκίες

Μετά από ένα βαθύ peeling φαινόλης, το δέρμα χρειάζεται 10–15 ημέρες πριν μπορέσεις να επιστρέψεις σε κοινωνικές δραστηριότητες — και αυτό δεν είναι απλώς «λίγο κοκκίνισμα» [E7][E11]. Είναι έντονο ξεφλούδισμα, ερυθρότητα που μοιάζει σαν έγκαυμα ηλίου πολλαπλάσιας έντασης, οίδημα στις πρώτες 48–72 ώρες. Το δέρμα νέο που αναδύεται από κάτω είναι τρυφερό και φωτοευαίσθητο για εβδομάδες.

Κατά την αποθεραπεία χρησιμοποιούμε επουλωτικές-αναπλαστικές κρέμες, αντιβιοτική κάλυψη όπου κρίνεται αναγκαίο, και αυστηρή αποφυγή ήλιου για τουλάχιστον 3 μήνες με SPF 50+. Το ερύθημα — η έντονη ροδαλή απόχρωση που μένει μετά — μπορεί να διαρκέσει 4–8 εβδομάδες. Στη βιβλιογραφία αναφέρεται επίμονο ερύθημα σε ποσοστό 4% των περιπτώσεων, που υποχωρεί ωστόσο χωρίς ουλές [E11].

«Πότε θα δω αποτέλεσμα;» — αυτό ακούω πάντα. Η απάντηση: σε 4–6 εβδομάδες αρχίζεις να βλέπεις τη νέα υφή. Σε 3 μήνες, το πλήρες αποτέλεσμα. Και διαρκεί — η μέση διάρκεια βελτίωσης στη βιβλιογραφία είναι 24 μήνες, με πολλούς ασθενείς να διατηρούν το αποτέλεσμα πολύ περισσότερο [E11].

Peeling φαινόλης ή laser CO₂: ποιο διαλέγω;

Το peeling φαινόλης και το laser CO₂ — ο κλασματικός laser που αφαιρεί δέρμα με ελεγχόμενες θερμικές ζώνες — καλύπτουν παρόμοιες ενδείξεις για βαθιές ρυτίδες σε φωτότυπους I–II, αλλά με διαφορετικό προφίλ [E1][E4][E14]. Το peeling φαινόλης δίνει μεγαλύτερη διάρκεια βελτίωσης σε μία μόνο συνεδρία — διάμεση 24 μήνες — αλλά με υψηλότερο κίνδυνο συστηματικής τοξικότητας και αυστηρότερες απαιτήσεις monitoring. Το laser CO₂ επιτρέπει ακριβέστερο έλεγχο βάθους σε εστιακές περιοχές και συνδυάζεται ευκολότερα με άλλες θεραπείες.

Στην πράξη, η επιλογή εξαρτάται από τον φωτότυπο, τη σοβαρότητα της εικόνας, τις αντενδείξεις και — κυρίως — από το πόσες μέρες μπορεί ο ασθενής να αναρρώσει σπίτι. Δεν υπάρχει «καλύτερο» από τα δύο — υπάρχει το κατάλληλο για σένα.

Για ουλές ακμής, ένας συνδυασμός microneedling με μέτριο TCA peeling (20%) έχει δείξει εξαιρετικά αποτελέσματα σε RCTs με ελάχιστες ανεπιθύμητες ενέργειες — και αποτελεί μια καλή επιλογή για νεότερους ασθενείς με φωτότυπο III [E8].

Πότε ΔΕΝ χρειάζεσαι γιατρό — και πότε χρειάζεσαι οπωσδήποτε

Αν έχεις ήπια ακμή, μικρές κηλίδες ή θέλεις απλά ανανέωση λάμψης, δεν χρειάζεσαι αναγκαστικά ιατρείο: ένα σαλικυλικό ή γλυκολικό peeling χαμηλής συγκέντρωσης από εξειδικευμένο αισθητικό μπορεί να είναι αρκετό — αρκεί να γίνει με σωστή αξιολόγηση του δέρματός σου και να συνοδεύεται από SPF.

Χρειάζεσαι δερματολόγο όταν: έχεις βαθιές ρυτίδες που δεν φεύγουν με εκφραστικές κινήσεις, επίμονες δυσχρωμίες που δεν ανταποκρίθηκαν σε τοπικές θεραπείες, σημαντικές ουλές ακμής, ή όταν εξετάζεις βαθύ peeling — μεσαίου βάθους ή φαινόλης. Και αν έχεις σκούρο φωτότυπο (III και πάνω) και σε έχουν πείσει ότι το βαθύ peeling είναι «για όλους» — έλα πρώτα να μιλήσουμε. Γιατί ο κίνδυνος μόνιμης δυσχρωμίας είναι αληθινός.

Συχνές Ερωτήσεις

Πονάει το peeling φαινόλης κατά τη διάρκεια της εφαρμογής;

Η εφαρμογή φαινόλης δημιουργεί έντονο αίσθημα καύσου που υποχωρεί γρήγορα — σαν ένα ζεστό τσίμπημα που απλώνεται στο δέρμα και ατονεί μόλις το διάλυμα εγκατασταθεί. Χρησιμοποιούμε τοπική αναισθησία και, σε πλήρες peeling προσώπου, συχνά συνδυάζουμε με ενδοφλέβια καταστολή ώστε η εμπειρία να είναι όσο το δυνατόν πιο ανώδυνη [E4][E7].

Μπορώ να κάνω peeling φαινόλης αν έχω σκούρο δέρμα;

Για φωτότυπους IV–VI το βαθύ peeling φαινόλης αντενδείκνυται — ο κίνδυνος μόνιμης υποχρωμίας, δηλαδή αποχρωματισμού τμημάτων του προσώπου, είναι υψηλός και συνήθως μη αναστρέψιμος [E1][E14]. Για σκουρόχρωμους φωτότυπους υπάρχουν ασφαλέστερες εναλλακτικές — επιφανειακά ή μεσαίου βάθους peelings με κατάλληλη ουσία μετά από αξιολόγηση δερματολόγου.

Πόσες συνεδρίες χρειάζεται το peeling φαινόλης;

Στις περισσότερες περιπτώσεις, μία συνεδρία αρκεί — αυτό είναι ένα από τα βασικά πλεονεκτήματά του έναντι επιφανειακών peelings που απαιτούν σειρές 4–6 συνεδριών. Σε σπάνιες περιπτώσεις, όπως πολύ βαθιές ρυτίδες γύρω από τα μάτια, μελέτες έχουν καταγράψει επανεπεμβάσεις στα 6–7 χρόνια [E11].

Μπορώ να συνδυάσω peeling φαινόλης με botox ή filler;

Ο συνδυασμός είναι δυνατός, αλλά με σαφή χρονική σειρά. Το botox και τα fillers χορηγούνται συνήθως αφού το δέρμα έχει πλήρως αποθεραπευτεί — τουλάχιστον 3 μήνες μετά το peeling. Η αντίστροφη σειρά, δηλαδή botox πριν το peeling, είναι πιο συχνή και ασφαλής, όταν η εφαρμογή γίνεται τουλάχιστον 2 εβδομάδες πριν τη συνεδρία [E1].

Τα επιφανειακά peelings κάνουν κάτι ουσιαστικό ή είναι μόνο για «λάμψη»;

Κάνουν πολύ περισσότερα από λάμψη — αν επιλεγεί η σωστή ουσία. Γλυκολικό 50–70% ή TCA 30% αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά μεταφλεγμονώδη υπερχρωμία, ακτινικές υπερκερατώσεις και ήπιες ουλές ακμής, με κλινικά τεκμηριωμένα αποτελέσματα σε συστηματικές ανασκοπήσεις [E9][E10][E15]. Η σειρά συνεδριών και η σωστή επιλογή ουσίας κάνουν τη διαφορά.

Αν αναγνωρίζεις στον εαυτό σου κάποια από τα παραπάνω — ή αν έχεις απορίες για το ποιο peeling ταιριάζει στο δέρμα σου — η καλύτερη επόμενη κίνηση είναι μια εξέταση: επικοινωνήστε μαζί μας για να βρούμε μαζί τη σωστή προσέγγιση.

Παραπομπές

1. [E1] Landau M. (2008), Chemical peels — PubMed Central. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2921757/
2. [E2] Cardoso et al. (2024), Phenol in dermatology: updated evidence on efficacy and safety — PubMed Central. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12539441/
3. [E4] Rendon et al. (2010), Evidence and Considerations in the Application of Chemical Peels in Skin Disorders — PubMed Central. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6122508/
4. [E7] Bagatin et al. (2024), Phenol peels: safety review — PubMed Central. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11412097/
5. [E8] Combination microneedling + TCA for acne scars, RCT evidence (2025) — PubMed Central. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12866538/
6. [E9] Systematic review of TCA 35% for photoaging (2021) — PubMed Central. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8423570/
7. [E10] Briden ME (1995), Medium-depth chemical peeling — PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8874526/
8. [E11] Pinto et al. (2023), Phenol-croton oil peel outcomes — PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36735802/
9. [E12] Gross BG (1991), Cardiac arrhythmias during phenol face peeling — PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2022090/
10. [E13] Depth classification of chemical peels — PubMed Central (table). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4961506/table/TB01097-2/
11. [E14] Kontochristopoulos et al. (2023), A practical approach to chemical peels — PubMed Central. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10608815/
12. [E15] TCA vs photodynamic therapy for actinic keratoses, meta-analysis (2020) — PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32745330/

Εξωτερικές Πηγές:

• American Academy of Dermatology (AAD) — Chemical peels: overview and patient guidance. https://www.aad.org/public/cosmetic/younger-looking/chemical-peels
• European Academy of Dermatology and Venereology (EADV) — Guidelines on aesthetic procedures including chemical resurfacing. https://www.eadv.org
• PubMed Central — Phenol in dermatology: updated evidence on efficacy and safety (2024). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12539441/